Spór o Możejki. Czy Orlen zamknie rafinerię? - Hor1zon

Orlen popiera w Polsce podatek od nadzwyczajnych zysków firm paliwowych. Na Litwie perspektywa podobnej daniny budzi jednak sprzeciw koncernu. Prezes Orlenu Ireneusz Fąfara publicznie analizował scenariusz zamknięcia rafinerii w Możejkach. To największy zakład na Litwie i kluczowy podatnik. Sprawa może mieć reperkusje dla relacji dwustronnych.
Dlaczego to ważne. Możejki to jedyna rafineria w państwach bałtyckich. Dostarcza benzynę na Litwę, Łotwę, do Estonii i północno-wschodniej Polski. Według Fąfary spółka zapewnia w Możejkach około 1,5 tys. miejsc pracy, a z firmami współpracującymi wiąże się co najmniej 8 tys. kolejnych. Dla Wilna decyzja o inwestycji dotyczy więc również miejsc pracy i ciągłości dostaw paliw.
Możejki stają się kluczowe dla relacji polsko-litewskich
Przerzucanie piłeczki: Litewski minister finansów Taurimas Valys przypomniał polskiemu odpowiednikowi, że Warszawa również zdecydowała się na podatek od zysków nadzwyczajnych. Co ciekawe, Orlen poparł ten pomysł mimo protestów branży paliwowej. Inną optykę ma minister energii Miłosz Motyka, wskazujący na straty litewskiej spółki jako argument przeciw obciążaniu jej dodatkową daniną.
Polska wywiera presję na Litwę: Sugestie prezesa Orlenu Ireneusza Fąfary o zamknięciu Możejek, ale również zaangażowanie w sprawę członków polskiego rządu można traktować jako próbę wywarcia presji na litewski rząd w sprawie podatku od zysków nadzwyczajnych. Warto przypomnieć, że Fąfara zna zakład z własnego doświadczenia. W latach 2010–2017 kierował Orlen Lietuva.
Litwa próbuje łagodzić napięcia: Szef litewskiej dyplomacji Kestutis Budrys zaapelował o ocenę skutków daniny dla zagranicznych inwestycji i relacji z Polską.
Konstrukcja litewskiego windfall tax
Co jest na stole: Litewska koalicja rządowa uzgodniła przygotowanie projektu tymczasowego podatku od zysków nadzwyczajnych, który według wstępnych szacunków mógłby przynieść do 70 mln euro w 2027 r. Premier Litwy Mindaugas Sinkevicius wskazał spółkę Orlen Lietuva jako głównego potencjalnego płatnika i opowiedział się za wyłączeniem producentów biopaliw. Według premiera klasyfikacja branżowa pozwala wskazać około dziesięciu firm, ale w praktyce ciężar daniny może spaść na jedną spółkę.
Możejki to „studnia bez dna”
Rachunek Orlenu: W ciągu dwóch dekad grupa wydała na zakup i modernizację zakładu w Możejkach ponad 5 mld dol., w tym około 2,3 mld dol. na przejęcie rafinerii w 2006 r. W tym czasie litewska spółka wypracowała łącznie około 1 mld dol. zysku. Wyższe ceny paliw po wybuchu konfliktu na Bliskim Wschodzie poprawiły wyniki po latach strat. Teraz Orlen musi ocenić, czy zakład będzie w stanie sfinansować dokończenie modernizacji bez dodatkowych pieniędzy od grupy.
Według nieoficjalnych szacunków na dokończenie prac potrzeba jeszcze 600–700 mln dol. Nowa instalacja pozwoliłaby wytwarzać cenniejsze paliwa z ciężkich pozostałości po destylacji ropy. Według Fąfary inwestycja mogłaby przedłużyć działalność zakładu o kilkanaście lat. Rezygnacja zwiększyłaby ryzyko jego zamknięcia.
Litewska perspektywa: W marcu 2025 r. litewski rząd zadeklarował 54 mln euro wsparcia na modernizację Możejek w podpisanym wówczas porozumieniu intencyjnym. Algirdas Sysas, szef sejmowej komisji budżetu i finansów, zaproponował, by potrącić kwotę podatku z obiecanego wsparcia.
Co dalej: Miłosz Motyka zapowiedział rozmowy z litewskimi ministrami o podatku. Litewski minister finansów Taurimas Valys po spotkaniu z Andrzejem Domańskim czeka na propozycję Polski w sprawie daniny. Cała sprawa może rzutować na relacje dwustronne w newralgicznym momencie wzrostu napięcia w regionie za sprawą rosyjskich działań hybrydowych.