Dlaczego Polki nie chcą rodzić dzieci? Badanie - Hor1zon

Część kobiet nie chce macierzyństwa. Inne nie znajdują partnera, zmagają się z problemami zdrowotnymi albo oczekują większej stabilizacji. Badanie Instytutu Pokolenia z 2023 r. pokazuje, że za bezdzietnością stoją różne czynniki. Postanowiliśmy się im przyjrzeć.
Dlaczego to ważne: Pytanie „dlaczego Polki nie chcą rodzić?” opisuje tylko część zjawiska. Co prawda wśród bezdzietnych respondentek 21,2% wybrało odpowiedź łączącą niechęć do posiadania dzieci, nielubienie ich lub brak instynktu macierzyńskiego. Jednak 13,4% wskazało na problemy zdrowotne, 10% na brak odpowiedniego partnera, a 6,7% na kłopoty finansowe. Kolejne 9,9% odpowiedziało, że po prostu „tak wyszło”, a 18% odmówiło odpowiedzi.
Największe bariery posiadania dziecka
Pierwsza bariera: brak związku, w którym można założyć rodzinę. W momencie badania prowadzonego na zlecenie Instytutu Pokolenia partnera miało 87,6% matek i 58,3% kobiet bezdzietnych. W tej drugiej grupie 13,9% nigdy nie było w związku trwającym ponad pół roku, wobec 4,1% matek.
To pomaga zrozumieć, dlaczego pragnienie dziecka nie zawsze przekłada się na rodzicielstwo. Bezdzietne respondentki później tworzyły pierwszy trwały związek. Według badaczy droga do macierzyństwa może się wydłużać już na etapie budowania relacji, zanim pojawi się konkretna decyzja o dziecku.
Druga bariera: zdrowie. Wskazane przez 13,4% bezdzietnych kobiet problemy nie ograniczały się do płodności. Wywiady ujawniły także choroby psychiczne, niepełnosprawność i obawy przed przekazaniem choroby genetycznej.
Znaczenie ma więc zarówno możliwość zajścia w ciążę, jak i ocena własnych sił oraz konsekwencji rodzicielstwa. To inny mechanizm niż brak potrzeby posiadania dzieci, choć oba prowadzą do tego samego rezultatu.
Trzecia bariera: oczekiwanie na bezpieczny moment. Wywiady pokazywały potrzebę uzyskania stabilnego zatrudnienia, mieszkania i dochodów przed założeniem rodziny. Własne mieszkanie lub dom miało 73,2% matek i 52,9% kobiet bezdzietnych.
Nie dowodzi to, że mieszkanie przesądza o macierzyństwie. Pokazuje jednak różnicę warunków życia.
W tle: wzorce wyniesione z domu. Według analizy dr. Karola Leszczyńskiego znaczenie dla posiadania dziecka miały wzorce z domu rodzinnego, w tym relacje rodzinne, obecność ojca i rodzeństwa. Doświadczenie przemocy, alkoholizmu czy samotnego macierzyństwa matki mogło budować obawę przed powtórzeniem takiego życia.
Mechanizm polega tu na lęku przed rodzicielstwem bez pomocy osób bliskich. Z kolei przeprowadzki i osłabienie kontaktów mogą ograniczać dostęp do bliskich oraz okazje do poznania partnera. Z kolei przeprowadzki i osłabienie kontaktów mogą ograniczać dostęp do bliskich oraz okazje do poznania partnera.
Robienie kariery nie wpływa na dzietność
Czego dane nie potwierdzają: Prostego wyjaśnienia, że kobiety wybierają karierę zamiast dzieci. Pracowało 79,6% przebadanych matek i 67,2% bezdzietnych respondentek. Dodatkowe kursy po szkole lub studiach podejmowało odpowiednio 55,9% i 60%. Sama aktywność zawodowa słabo wyjaśnia więc różnicę między grupami.
Starszy punkt odniesienia: W badaniu CBOS z 2010 r. potomstwo planowało 43% osób żyjących w modelu partnerskim i 36% w tradycyjnym. To deklaracje, ale wskazują, że dzielenie obowiązków może współistnieć z otwartością na rodzicielstwo.
Jak czytać całość: Biostat zbadał telefonicznie 1500 kobiet w wieku 40–44 lata, po 750 matek i bezdzietnych, od 6 lipca do 3 sierpnia 2023 r. Porównanie pokazuje zależności, nie dowodzi przyczyn.
Sedno: Za bezdzietnością Polek nie stoi jedna wspólna przyczyna. Część kobiet świadomie wybiera życie bez dzieci, inne chciałyby zostać matkami, ale nie znajdują partnera, zmagają się z problemami zdrowotnymi lub obawiają się, że z wychowaniem dziecka zostaną same. Są też kobiety, które odkładają macierzyństwo, czekając na stabilną pracę, mieszkanie i większe poczucie bezpieczeństwa. Z czasem te plany mogą stawać się coraz trudniejsze do zrealizowania. Dlatego sama poprawa sytuacji materialnej, choć dla wielu osób ważna, nie rozwiązuje całego problemu (to ważne w kontekście transferów socjalnych i programów prodemograficznych).