Fundacja rodzinna: Rząd szykuje zmiany podatkowe - Hor1zon

Fundacja rodzinna miała rozwiązać problem sukcesji, ale w trzy lata stała się też jednym z najgorętszych tematów podatkowych. Rząd nie chce jej likwidować. Chce wyraźniej oddzielić wielopokoleniowe zarządzanie kapitałem od konstrukcji tworzonych głównie dla doraźnej optymalizacji podatkowej.

Boom na fundacje rodzinne

Dlaczego to ważne: skala zjawiska szybko urosła. W czerwcu 2026 r. w rejestrach resortu finansów widniało ok. 6,7 tys. fundacji; liczba wniosków o rejestrację wzrosła z 917 w 2023 r. do 5497 w 2025 r. Dane z pierwszych trzech lat pokazują też 33 mld zł dochodów zwolnionych z podatku i niespełna 220 mln zł zapłaconego CIT.

Fundacje rodzinne a podatki

Punkt wyjścia: konstrukcja prawna fundacji rodzinnych od samego początku celowo była bardzo atrakcyjna. Fundacja nie płaci na bieżąco CIT od dochodów z dozwolonej działalności, a opodatkowanie pojawia się co do zasady przy świadczeniu dla beneficjenta. Najbliższa rodzina korzysta przy tym ze zwolnienia z PIT. Model miał premiować pozostawienie pieniędzy w strukturze i reinwestowanie ich zamiast szybkiego dzielenia majątku.

Problem: ta sama logika pozwalała budować krótkie ścieżki transakcyjne. Udziały można było wnieść do fundacji przed sprzedażą, a środki pozostawały w niej bez bieżącego podatku. Kolejnym elementem bywały pożyczki dla fundatora lub osób powiązanych, pozwalające korzystać z pieniędzy bez klasycznej wypłaty świadczenia. Podobne napięcie pojawiło się przy najmie krótkoterminowym.

Zmiany w fundacjach rodzinnych

Co robi rząd: sierpniowy projekt zmian w fundacjach rodzinnych jest węższy niż katalog ponad 20 rozwiązań rozważanych po trzyletnim przeglądzie systemu. Przewiduje przede wszystkim trzyletni okres utrzymania nowych aktywów w fundacji, podwyżkę CIT przy świadczeniach z 15 do 19 proc., szersze zasady opodatkowania pożyczek oraz ograniczenie preferencji dla najmu krótkoterminowego. Fundacje mają też wejść w reżim CFC, istotny przy zagranicznych spółkach i strukturach holdingowych.

Perspektywa biznesu: dla rodzin, które wykorzystują fundację zgodnie z jej pierwotnym celem, część zmian może oznaczać po prostu wyższy koszt sukcesji. Doradcy zwracają uwagę, że podwyżka CIT od świadczeń z 15 do 19 proc. obejmie także fundacje, które nie stosowały agresywnej optymalizacji, lecz od początku służyły długoterminowemu gromadzeniu i pomnażaniu majątku. Krytykowany jest też krótki czas na dostosowanie istniejących struktur, choć sam kierunek uszczelniania takich obszarów jak szybka sprzedaż aktywów, pożyczki czy najem krótkoterminowy jest przez część ekspertów oceniany pozytywnie.

Ważny szczegół: nowe ograniczenie ma dotyczyć aktywów wniesionych lub nabytych od podmiotów powiązanych po 31 grudnia 2026 r., a nie majątku już znajdującego się w fundacjach. Projekt przewiduje też czasową możliwość neutralnego podatkowo wycofania części nieruchomości mieszkaniowych.

Co dalej: państwo chce utrzymać premię za sukcesję, ale utrudnić sytuację, w której fundacja staje się przystankiem między właścicielem aktywa a jego szybką sprzedażą. Projekt rozszerza też preferencję na zstępnych rodzeństwa fundatorów, co ma ułatwić prowadzenie jednej fundacji przez kilka gałęzi rodziny. Jeśli przepisy wejdą w życie od 2027 r., rynek będzie musiał odpowiedzieć na jedno pytanie: czy fundacja została zbudowana na pokolenia, czy na jednorazową transakcję.