Budżet pod presją. Brakuje miliardów na NFZ i CPK - Hor1zon

Rosnący deficyt budżetowy napędzany m.in. zbrojeniami coraz mocniej wpływa na wiele kluczowych obszarów funkcjonowania państwa. Brak pieniędzy odczuwają NFZ, KRUS, a nawet strategiczny projekt CPK. Uregulowaniu sytuacji nie sprzyja trudna kohabitacja. Według wyliczeń Ministerstwa Finansów prezydenckie weta zmniejszyły planowane dochody państwa o ponad 8 mld zł.

Co się dzieje: 29 września rząd ma zająć się przebudową systemu podatkowego. Pierwszy próg PIT ma wzrosnąć ze 120 tys. do 130 tys. zł, między 130 tys. a 150 tys. zł miałaby pojawić się stawka 24 proc., a 32 proc. obowiązywać powyżej 150 tys. zł. Jednocześnie danina solidarnościowa ma wzrosnąć z 4 do 5 proc., a CIT dla największych firm z 19 do 22 proc.

Kluczowa liczba: Jeśli reforma podatkowa wejdzie w życie, w przyszłym roku budżet państwa zyska 444 mln zł.

Ryzyko: We wrześniu agencja ratingowa Moody’s zdecydowała się obniżyć długoterminowy rating Polski o jeden stopień z A2 do A3.

Główne powody rosnącego deficytu budżetowego

Prezydenckie weta komplikują stronę dochodową. Według Ministerstwa Finansów ich koszt dla budżetu wynosi 8,04 mld zł. Na tę kwotę mają składać się m.in. 3,8 mld zł z podatku od nadzwyczajnych zysków firm paliwowych, 1,8 mld zł z wyższej akcyzy na alkohol i 0,9 mld zł z opłaty cukrowej. Prezydent Karol Nawrocki odmówił dotąd podpisania 45 ustaw.

Problemem jest nie tylko prezydent: Według głównego ekonomisty ING realizacja hojnej polityki socjalnej, ogromnych wydatków obronnych oraz potrzeb inwestycyjnych skutkuje tym, że Polska ma drugi najwyższy deficyt w UE w 2026 r. Plan rządu na przyszły rok zakłada ponad 271 mld zł deficytu.

Rosną problemy budżetowe

KRUS potrzebuje dodatkowego finansowania. Zaplanowane środki na rentę wdowią w tym roku okazały się niewystarczające. Przedstawiciele KRUS wskazywali, że do końca roku może zabraknąć co najmniej 400 mln zł. Ostatecznie Senat jednogłośnie poparł nowelizację ustawy okołobudżetowej, która ma zapewnić KRUS dodatkowe środki.

NFZ oszczędza, pacjenci czekają dłużej. Od kwietnia Fundusz płaci za część badań wykonanych ponad limit 50-60 proc. wcześniejszej stawki. Luka finansowa NFZ była szacowana na 16 mld zł, a po dodatkowym zasileniu z budżetu na około 14 mld zł. Pierwotnie zakładano, że zmiana rozliczeń przyniesie około 625 mln zł oszczędności. W tym samym czasie kolejki się wydłużyły: na kolonoskopię ze znieczuleniem w trybie normalnym z 407 do 538 dni, a na rezonans z 85 do 132 dni.

CPK także szuka pieniędzy. Spółka nie ma pełnego finansowania potrzebnego do przyspieszenia kolei dużych prędkości między Warszawą a Łodzią. Brakuje oczekiwanych środków unijnych i finansowania z obligacji, dlatego CPK rozmawia z zewnętrznymi instytucjami finansowymi i analizuje optymalizację kosztów. Spółka wyznaczyła też „niezbędne minimum”, które ma zapewnić dojazd do planowanego lotniska.

Wniosek: Presja na finanse publiczne ma charakter coraz bardziej systemowy: wysokie wydatki obronne i socjalne, potrzeby inwestycyjne oraz wyzwania po stronie dochodów ograniczają przestrzeń do finansowania kolejnych zadań państwa. Dodatkowym czynnikiem niepewności jest trudna kohabitacja z prezydentem, bo weta wobec ustaw mających zwiększać wpływy utrudniają planowanie strony dochodowej budżetu. Bez trwałego zwiększenia dochodów albo ograniczenia części wydatków podobne napięcia mogą obejmować kolejne obszary państwa.