Nowa Jałta? Trump i strefy wpływów w Europie - Hor1zon

Planowane spotkanie Donalda Trumpa, Xi Jinpinga i Władimira Putina przywołuje skojarzenia z konferencją jałtańską z 1945 roku. Tym bardziej że Rosja już przed inwazją na Ukrainę domagała się zasadniczej zmiany porządku bezpieczeństwa w Europie, a jak donoszą zachodnie media, elementem rozmów o pokoju na Ukrainie ma być europejski system bezpieczeństwa.
Jałta znów podzieli Europę?
Podobieństwo do Jałty dotyczy nie tylko formatu trzech mocarstw, lecz także potencjalnych uzgodnień przyszłości Europy bez pełnego udziału zainteresowanych państw. Jednak w przeciwieństwie do 1945 roku, gdy Roosevelt, Churchill i Stalin decydowali o powojennym ładzie, Stary Kontynent nie leży dziś w gruzach i posiada olbrzymi potencjał gospodarczy. Z tego względu "Jałta" to nadal głównie rozgrywka psychologiczna, która ma wpłynąć na europejskie społeczeństwa i ostatecznie doprowadzić do ustanowienia rosyjskiej strefy wpływów na kontynencie.
Rosja od lat chce zmiany systemu bezpieczeństwa Europy
Żądania Moskwy nie są nowe. W grudniu 2021 roku, przed pełnoskalową inwazją na Ukrainę, Kreml przedstawił USA i NATO projekty porozumień zakładających ograniczenie obecności wojskowej Sojuszu w Europie Środkowo-Wschodniej. Rosja domagała się m.in. zablokowania dalszego rozszerzania NATO, wykluczenia członkostwa Ukrainy w Pakcie oraz ograniczenia rozmieszczania wojsk w państwach przyjętych do Sojuszu po 1997 roku. Spełnienie tych warunków oznaczałoby fundamentalną zmianę sytuacji całego regionu, w tym Polski, która znalazłaby się w „szarej strefie” wpływów.
NATO 3.0 rozzuchwala Rosję: Rosja czuje, że to odpowiedni moment, by spróbować poprawić swoją sytuację i uzyskać wpływ na europejski system bezpieczeństwa. Sprzyjają temu zmiany w NATO, które będą skutkować ograniczeniem amerykańskiej obecności wojskowej na Starym Kontynencie. Europejczycy mają przejąć wiodącą rolę w ochronie wschodniej flanki. Kreml odczytuje to jako słabość Zachodu. Na rosyjską optykę może wpłynąć jedynie ostateczna decyzja o ustanowieniu stałej bazy US Army w Polsce. Trwają rozmowy w tej sprawie.
Wróci podział Europy na strefy wpływów?
Tymczasem według Politico podczas rozpoczynających się 10 listopada negocjacji w Abu Zabi przedstawiciele USA, Ukrainy i Rosji mają rozmawiać zarówno o kwestiach terytorialnych, jak i przyszłych gwarancjach bezpieczeństwa. Zdaniem amerykańskich urzędników oba zagadnienia powinny zostać rozstrzygnięte łącznie. Waszyngton deklaruje utrzymanie centralnej roli NATO, ale jednocześnie wskazuje na konieczność zasadniczego przemyślenia relacji Europy z Rosją. Nie oznacza to akceptacji żądań Kremla z 2021 roku. Pokazuje jednak, że przebudowa europejskiego systemu bezpieczeństwa znalazła się w agendzie rozmów pokojowych.
To ważne: Amerykańscy mediatorzy Jared Kushner i Steve Witkoff chcą, aby obecna runda negocjacji była ostatnią bez bezpośredniego udziału Europejczyków, ale sprzeciwia się temu Kreml. Rosyjska propaganda skrzętnie ukrywa tę informację.
Ukraina spinuje "Nową Jałtę": Z kolei obserwujący całą sytuację z dużym niepokojem Wołodymyr Zełenski sprzeciwia się rozpoczynaniu negocjacji od ustalania nowego porządku europejskiego. Domaga się najpierw zakończenia wojny i gwarancji bezpieczeństwa dla Ukrainy. Podbijanie historycznego bębenka "Nowej Jałty" coraz częściej wygląda na spin, choć same zmiany w europejskim systemie bezpieczeństwa oczywiście należy uznać za niepokojące.
Europa musi się skonsolidować: Problemem pozostaje brak wspólnego europejskiego stanowiska i reprezentacji w rozmowach z Putinem. USA zachęcają do takiego dialogu, wskazując na niedawne inicjatywy przywódców Finlandii i Norwegii.
Chiny przygotowują spotkanie mocarstw
Równolegle Pekin prowadzi konsultacje dotyczące możliwego szczytu Trumpa, Xi i Putina podczas forum APEC w Shenzhen 18–19 listopada. Inicjatorem spotkania jest rosyjski prezydent. Agenda pozostaje nieznana. Trump sygnalizował zainteresowanie rozmowami o denuklearyzacji.
Sedno sprawy: Rosja od 2021 roku zabiega o zmianę zasad bezpieczeństwa w Europie. Obecnie kwestia ta powraca w negocjacjach pokojowych, a możliwe spotkanie przywódców trzech mocarstw wzmacnia historyczne skojarzenia z Jałtą. Kluczowe pytanie brzmi, czy przyszły porządek zostanie wynegocjowany z udziałem Europy i Ukrainy, czy przede wszystkim między największymi graczami. W naszej ocenie drugi scenariusz jest bardziej prawdopodobny, a inicjatywa Trumpa ugrzęźnie.